Wydzielenie gruntów pod drogi publiczne na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami

Wydzielenie z nieruchomości działki gruntu celem przeznaczenia jej na drogę publiczną wymaga dokonania podziału geodezyjnego nieruchomości. Podział ten może być dokonany, jeżeli w planie zagospodarowania przestrzennego wydzielana część nieruchomości została przeznaczona na drogę publiczną albo, w przypadku braku planu, dla wydzielanej część nieruchomości wydana została decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi publicznej. Wydzielenie działek pod drogi publiczne uregulowane jest w  art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przy czym może nastąpić także na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych – zwanej potocznie „specustawą drogową”.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Co do zasady dokonanie podziału geodezyjnego nieruchomości nie wpływa na prawo własności, niemniej działki gruntu wydzielone geodezyjnie pod drogi publiczne przechodzą na własność odpowiednio Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego z mocy samego prawa gdy:

–  doszło do wydzielenia w wyniku wywłaszczenia na podstawie art. 112 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, z datą kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna lub

– na zasadzie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w wyniku złożenia przez właściciela nieruchomości wniosku o jej podział, z której ma być wydzielona droga publiczna. Część tej nieruchomości wydzielona pod drogę publiczną przechodzi na własność odpowiednio Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. Przepis ten stosuje się odpowiednio do użytkownika wieczystego.

Zatem zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości dokonuje się co do zasady na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny (właściciela lub użytkownika wieczystego).Natomiast z urzędu może on być dokonany m.in.  jeżeli jest on niezbędny do realizacji celów publicznych, czym w rozumieniu ustawy jest, np. wydzielenie gruntów pod drogi publiczne.

Norma zawarta w art. 98 ust. 1 ma zastosowanie co do zasady wówczas, gdy wydzielenie działek pod drogi następuje zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Niemniej znajduje je także w związku z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego  wydaną na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Warunkiem wystąpienia przewidzianego w art. 98 ust. 1 ustawy skutku jest jednak to, aby z decyzji wynikało, że następuje wydzielenie działki pod drogę publiczną ((por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2014 r., I OSK 2681/14, i z dnia 27 czerwca 2012 r., I OSK 986/11). Podział, o którym mowa, aby być skuteczny prowadzić musi zatem w zgodzie z art. 98 ust. 2, do powstania nowej nieruchomości, będącej własnością gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa, dla której powinna być urządzona odrębna księga wieczysta, przy czym podstawą wpisu w niej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. Ważnymi jest fakt, iż przeznaczenie działek w MPZP lub za pomocą decyzji administracyjnej na cele publiczne tj. budowę dróg publicznych wiąże każdorazowego nabywcę prawa własności oraz użytkowania. Związanie to dotyczy uregulowanego sposobu korzystania z nieruchomości. Wydzielenie działek ze skutkami określonymi w tym przepisie może nastąpić również w postępowaniu sądowym, kończącym się orzeczeniem o podziale nieruchomości. Jednak w procesie tym musi brać udział podmiot, który docelowo miałby uzyskać własność działki ze względu jej przeznaczenie pod drogę krajową tj. odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa, gdyż w orzecznictwie sądowo-administracyjnym akcentuje się konieczność uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, w którym dochodzi do wyodrębnienia działek pod drogę publiczną, podmiotu, który nabywa własność działki wydzielonej pod drogę (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r., I OSK 345/08, i z dnia 19 października 2011 r., I OSK 1763/10, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2008 r., II SA/Kr 60/07, i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 września 2010 r., IV SA/Po 544/10). Założenie to tym bardziej powinno dotyczyć dotychczasowego właściciela, któremu ma zostać odebrana własność nieruchomości, jeżeli nie jest on inicjatorem postępowania. Wymagania te nie mogą być omijane przez doprowadzenie do podziału nieruchomości w postępowaniu o zniesienie współużytkowania wieczystego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2007 r., III CSK 183/07, i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2015 r., III CZP 116/14, OSNC 2016, nr 2, poz. 18).  Zaznaczyć należy, że zmiana własnościowa będąca wynikiem podziału nie jest przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, lecz jej następstwem, na które nie ma wpływu dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty (Sąd Najwyższy, sygn. I CSK 336/17)

Za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne na podstawie art. 98 ust. 3 zgodnie z art. 98 ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przy czym wspomniane uzgodnienie może nastąpić przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne, np. w umowie ustanawiającej użytkowanie wieczyste. Należy jednak pamiętać, iż postanowienie w kwestii wysokości odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną nie oznacza każdorazowo jednoczesnego zwolnienia wywłaszczającego przez wywłaszczonego z długu stanowiącego różnicę między rzeczywistą wartością tej nieruchomości (a więc wysokością odszkodowania należnego za wywłaszczenie zgodnie z treścią art. 128 w zw. z art. 98. ust. 3 zd. 3) a wysokością odszkodowania wskazaną w umowie. Powyższe znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (sygn. akt V CSK 261/17). W ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna, ponieważ odpowiednie zastosowanie znajduje tutaj art. 131. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

r.pr. Dariusz Śmiłek

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s