Duża ustawa reprywatyzacyjna cz. 2

Tym wpisem kontynuuję temat projektu dużej ustawy reprywatyzacyjnej a zagadnieniem na dziś będzie charakter prawny „prawa do rekompensaty” (dalej: pdr).

Projekt definiuje pdr jako prawo do otrzymania świadczenia związanego z uregulowaniem stanu prawnego przejętej nieruchomości. Z takiej definicji wynika zatem po pierwsze, iż prawo do rekompensaty nie jest odszkodowaniem co oznacza, iż nie niweluje ono uszczerbku majątkowego ale zostaje przyznane w związku z doznaniem krzywdy za przejęte mienie, co oznacza iż rekompensuje się szkodę niemajątkową. Po drugie prawo to swoim zakresem obejmuje jedynie nieruchomości przejęte (pojęcie nieruchomości przejętej zostało wyjaśnione w tym wpisie) – prawo to nie będzie zatem obejmować gruntów rolnych przejętych na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. bez przyznania odszkodowania. Po trzecie wreszcie przyznanie tego prawa związane jest z uregulowaniem stanu prawnego nieruchomości przejętej co oznacza w praktyce zrzeczenie się i wygaśnięcie wszelkich praw do znacjonalizowanej nieruchomości. Po czwarte pdr przysługuje jedynie osobom fizycznym, które w dniu przejęcia nieruchomości były właścicielami (współwłaścicielami) nieruchomości, posiadały obywatelstwo polskie, a także ich małżonkom, a także następcom prawnym, o ile są rodzicami (wstępnymi) lub dziećmi, wnukami (zstępnymi) dawnych właścicieli. W przypadku współwłasności nieruchomości w chwili przejęcia albo wspólności spadku, o rekompensatę mogą ubiegać się współuprawnieni w odpowiedniej części ułamkowej (dawni współwłaściciele albo ich współspadkobiercy mogą ubiegać się o rekompensatę w zakresie odpowiadającym ich udziałom). Przy uwzględnieniu tej przesłanki z kręgu osób uprawnionych do pdr wyłączeni są spadkobiercy ustawowi w linii bocznej (np. bratanek, siostrzenica) oraz spadkobiercy testamentowi inni niż zstępni (np. małżonek, dzieci, wnuki oraz wstępni (np. rodzice). Jeżeli zatem właściciel nieruchomości zmarł bezdzietnie to zgodnie z projektem pdr nie przysługuje jego obecnym spadkobiercom.

Istotną cechą projektowanego pdr jest jego niezbywalność i niepodzielność. Takie ukształtowanie pdr powoduje brak możliwości jego sprzedania lub darowania na rzecz innej osoby tak w całości jak również co do określonej części. Natomiast w sytuacji gdy prawo przysługiwało kilku osobom to w razie wygaśnięcia udziału w pdr (np. śmierci osoby uprawnionej, która zmarła bezdzietnie) udział ten nie podlega przyrostowi na korzyść innych osób uprawnionych lub współuprawnionych. Swego rodzaju wyłomem od zasady niezbywalności jest wprowadzana przez projekt możliwość „wskazania” osoby współuprawnionej lub współspadkobiercy albo współspadkobierców uprawnionych co ma się odbywać co do zasady przez złożenie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym.

Ponadto pdr jest dziedziczne z ograniczeniami dot. jego przysługiwania małżonkowi oraz zstępnym i wstępnym byłego właściciela lub współwłaściciela.

Pdr przysługuje tylko w przypadku terminowego złożenia wniosku a ten został określony jako rok od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy.

Pdr nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie projektowanej ustawy na podstawie prawomocnego wyroku sądowego lub na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej nieruchomość przejęta została zwrócona albo w zamian za jej przejęcie były właściciel lub inna osoba uprawniona otrzymała odszkodowanie na podstawie odrębnych przepisów.

W podsumowaniu stwierdzić należy, iż obecne kształt pdr w istotny sposób ograniczy krąg osób uprawnionych do otrzymania rekompensaty wyłączając z niego chociażby nabywców roszczeń oraz osoby spokrewnione w linii bocznej. Ponadto w  sposób istotny modyfikuje ustawowy porządek dziedziczenia ustawowego ograniczając go tylko do małżonka, zstępnych i wstępnych.

W kolejnym wpisie zostanie opisana kwestia uregulowania przez Projekt pdr w odniesieniu do szczególnej pod względem prawnym kategorii gruntów tj. nieruchomości warszawskich.

r.pr. D. Śmiłek

Reklamy

Duża ustawa reprywatyzacyjna cz. 1

Na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości pojawił się projekt ustawy o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości lub zabytków ruchomych przez władze komunistyczne po 1944 r. (dalej: Projekt, link: https://www.ms.gov.pl/pl/informacje/download,9903,0.html).

Niniejszym wpisem zaczynam cykl artykułów poświęconych założeniom Projektu ustawy i skutkom jej uchwalenia dla obecnie toczących się postępowań reprywatyzacyjnych (sądowych i administracyjnych), jak również dla przyszłego dochodzenia roszczeń reprywatyzacyjnych.

Rekompensata a odszkodowanie

Na wstępie trzeba wyjaśnić, iż Projekt przewiduje przyznanie nie odszkodowania jak to ma miejsce obecnie w ramach sądowej i administracyjnej procedury dochodzenia roszczeń reprywatyzacyjnych, a jedynie rekompensaty. Jest to istotne rozróżnienie gdyż odszkodowanie co do zasady gwarantuje zrekompensowanie uszczerbku majątkowego w 100% podczas gdy rekompensata przyznawana jest na zasadzie uznania i nigdy nie powoduje wyrównania straty w pełnej wysokości (w projekcie ustawy przewidziano ją na poziomie 20% lub 25% w zależności od przypadku).

Kto jest uprawniony do otrzymania rekompensaty

Projekt swym zakresem podmiotowym obejmuje jedynie osoby fizyczne. Z jego zakresu wyłączone jest przyznanie rekompensaty osobom prawnym lub innym jednostkom organizacyjnym nie posiadających osobowości prawnej ale posiadającym zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. O rekompensatę nie będzie się mogła zatem ubiegać także fundacja, która była przedwojennym właścicielem znacjonalizowanej nieruchomości.

Za co przysługuje rekompensata

Zamierzeniem ustawy jest ostateczne uregulowanie kwestii roszczeń reprywatyzacyjnych w skali całej Polski.

Projekt ustawy wprowadza pojęcie tzw. nieruchomości przejętej. Przez pojęcie to na gruncie projektu rozumie się nieruchomości lub zabytki ruchome, które zostały przejęte przez władze komunistyczne po 1944 r. na rzecz państwa lub na rzecz innych osób prawnych prawa publicznego, w tym jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z definicją przyjętą przez projekt przez nieruchomość przejętą należy rozumieć nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa lub przez inną publiczną osobę prawną, w tym jednostki samorządu terytorialnego, podlegających nacjonalizacji na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych obowiązujących po 1944 r., a także na podstawie art. 1 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego dokonywane po dniu 19 lipca 1944 r. w odniesieniu do posiadłości ziemskich, o których mowa w art. 1 pkt 3 dekretu.

Rekompensata za grunty rolne (nieruchomości ziemskie)

Z tego punktu widzenia istotny jest zapis projektu zawarty w art. 2 pkt 3) lit. a tiret drugi zgodnie, z którym przez przejęcie nieruchomości należy rozumieć nabycie własności lub udziału we współwłasności nieruchomości przez Skarb Państwa lub przez inną osobę prawną prawa publicznego na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b i lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów wydanych na jego podstawie. Ustawa nie obejmuje zatem wszystkich gruntów rolnych przejętych na podstawie dekretu PKWN o reformie rolnej ale jedynie te grunty, które zostały przejęte niezgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b lub lit. e lub gdy nastąpiło przejęcie nieruchomości, które nie miała charakteru rolniczego. W istocie zatem jeśli chodzi o rekompensatę za grunty ziemian przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej z 1944 r. prawo to będzie obejmowało jedynie te nieruchomości za które obecnie zgodnie z obowiązującymi przepisami można podjąć próbę uzyskania odszkodowania lub zwrotu a mianowicie:

  1. Nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym niebędące własnością obywateli Rzeczy Niemieckiej i obywateli polskich narodowości niemieckiej – z zastrzeżeniem norm obszarowych;
  2. Nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny nie przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny nie przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni;
  3. wszelkie inne nieruchomości ziemskie, nie mające jednocześnie charakteru rolniczego, względnie nieruchomości, dla których brak funkcjonalnego związku pomiędzy częścią nieruchomości przeznaczonej do prowadzenia gospodarki rolnej, a częścią przeznaczoną jedynie do zamieszkiwania lub odpoczynku właściciela (np. dwory, pałace, zespoły dworsko-parkowe, zespoły dworsko-pałacowe).

Rekompensata za lasy

Wedle art. 2 pkt 3) lit. a tiret trzeci Projektu przez przejęcie nieruchomości należy rozumieć nabycie własności lub udziału we współwłasności nieruchomości przez Skarb Państwa lub przez inną osobę prawną prawa publicznego na podstawie art. 1 i art. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W przeciwieństwie zatem do gruntów rolnych projekt przewiduje przyznanie rekompensaty za wszystkie znacjonalizowane lasy nie czyniąc w tym zakresie żadnych wyjątków.

W kolejnym wpisie zostanie opisana kwestia uregulowania przez Projekt „prawa do rekompensaty”, w tym jego zakresu i charakteru.

r.pr. D. Śmiłek

Wygaśnięcie użytkowania wieczystego nie wpływa na prawo odrębnej własności lokalu

W obecnej rzeczywistości prawnej wiele inwestycji mieszkaniowych posadowionych jest na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste. Z uwagi na fakt, iż prawo użytkowania wieczystego funkcjonuje w polskim prawie od lat 60 XX wieku mogą zdarzać się sytuacje gdzie prawo to wygaśnie wskutek upływu terminu.

W takim przypadku pojawia się pytanie co z odrębną własnością lokalu w budynku posadowionych na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste w przypadku wygaśnięcia tego prawa. Pytanie o treści: „Czy upływ terminu, na jaki zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, na której znajduje się budynek wielolokalowy, powoduje wygaśnięcie prawa odrębnej własności lokalu w tym budynku (art. 235 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali – Dz.U. z 2015 r. poz. 1892) ​znalazło odpowiedź w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt III CZP 11/17) zgodnie z którą:Upływ terminu, na który zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, nie powoduje wygaśnięcia prawa odrębnej własności lokalu znajdującego się w budynku położonym na tym gruncie.”

Uchwała ta będzie mieć niebagatelne znaczenie dla obecnych lokatorów posiadających lokale na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste gdyż wygaśnięcie tego prawa nie spowoduje utraty praw do lokalu.

r.pr. D. Śmiłek