Działy prawne nieruchomości ziemskich przed 01 września 1939 r. a norma obszarowa z dekretu o reformie rolnej

Zgodnie Dekretem PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dekret o reformie rolnej) na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku braku spełnienia ww. norm obszarowych dana nieruchomość nie przechodziła na własność państwa (art. 2 ust. 1 lit. e) a obecnie można wystąpić o wydanie decyzji o jej niepodpadaniu pod reformę rolną wobec braku spełnienia norm obszarowych.

Jednocześnie dekret o reformie rolnej stanowił, iż nieważne są wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2-im ust. (1) pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939 r.. Zatem wszelkie działy prawne i fizyczne dokonane przed tą datą zachowywały swoją moc, a organy orzekające w przedmiocie podpadania danej nieruchomości pod reformę rolną były nimi związane i nie mogły w tym zakresie czynić własnych ustaleń. Jeśli tego dokonywały decyzje wydane w takim przedmiocie są nieważne gdyż organ działał poza swoimi kompetencjami.

Powyższe w szczególności odnosi się do działów prawnych (sprzedaży, darowizny, zamiany) dokonanych nawet sprzecznie z wówczas obowiązującym tymczasowym rozporządzeniem Rady Ministrów z 1 września 1919 r. normującym przenoszenie własności nieruchomości ziemskich. Wedle bowiem z ww. rozporządzeniem umowy o przeniesieniu prawa własności nieruchomości ziemskich wymagały dla swej ważności poprzedniego zezwolenia władzy państwowej. Jak wynikało z art. 8 tegoż rozporządzenia, zmiany tytułu własności dokonane z pominięciem lub niezgodnie z decyzją właściwej władzy były nieważne, ale nieważność ta nie miała charakteru nieważności bezwzględnej. O nieważności orzekały bowiem właściwe sądy na skutek powództwa właściwych urzędów ziemskich, przy czym prawa osób trzecich, nabyte w dobrej wierze były zachowane (zob. wyrok NSA z dnia 19 września 2002 r. IV SA 2661/2000, orzeczenie Izby III Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1924 r., Rw. 755/24, Orzeczenie Izby III Sądu Najwyższego z dnia 06 maja 1924 r., Rw. 564 do 567/24 i 582 do 600/24, Orzeczenie Izby III Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1923 r., Rw. 3327/22). Obecnie można stwierdzić, iż brak byłoby interesu prawnego dla Skarbu Państwa w wytoczeniu ww. powództwa wobec faktu uchylenia ww. rozporządzenia z dniem 26 lipca 1957 r. i braku formalno- i materialnoprawnej podstawy (brak norm kompetencyjnych i materialnych) w ustalaniu np. nieważności aktu notarialnego sprzedaży nieruchomości ziemskiej lub jej darowizny sporządzonego bez wymaganej wówczas zgody władzy państwowej. Co do zasady więc akty tak sporządzone są ważne a organ orzekający obecnie w przedmiocie np. niepodpadania nieruchomości pod reformę rolną takim stanem prawnym jest związany i nie może go, samodzielnie w ramach postępowania administracyjnego, kwestionować.

r.pr. Dariusz Śmiłek

Jedna myśl w temacie “Działy prawne nieruchomości ziemskich przed 01 września 1939 r. a norma obszarowa z dekretu o reformie rolnej

  1. Maciej Moraczewski 15 czerwca 2014 / 3:24 pm

    A co z podziałem nieruchomości w ramach dziedziczenia po 1 września 1939r. Czy nieruchomość o powierzchni np. 200 ha która po śmierci właściciela w 1940r. przypadała 5 spadkobiercom (po 40ha) spełniała normy obszarowe?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s