Majątki opuszczone i poniemieckie – tryb wzruszania tytułu prawnego Skarbu Państwa

Bardzo łatwo można sobie wyobrazić następujący stan faktyczny: Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 czerwca 1960 r. wydanym w sprawie X, Sąd Powiatowy w Y, stwierdził, że Skarb Państwa nabył na podstawie przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich własność nieruchomości położonej w Z, dla której prowadzona jest księga wieczysta kw nr A. Postępowanie w tej sprawie toczyło się z wniosku Skarbu Państwa z udziałem osoby wpisanej w księdze wieczystej jako właściciel, którego zastępował kurator ustanowiony dla nieznanego z miejsca pobytu. Postępowanie toczyło się z pominięciem ustawowych spadkobierców.

Pojawia się pytanie w jakim obecnie trybie można wzruszyć postanowienia stanowiące podstawę do ujawnienia Skarbu Państwa w Księdze Wieczystej?

W takich przypadkach należy złożyć do właściwego sądu skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem (art. 399-4161 Kodeksu postępowania cywilnego). Postępowanie to jednak będzie dość specyficzne.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 grudnia 2005 r. (V CK 421/2005) skoro od dnia 1 sierpnia 1985 r. właściwymi przepisami dla stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie przepisów uchylonego dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich są przepisy o postępowaniu procesowym stosowane w sprawie prowadzonej na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, to również do skargi o wznowienie postępowania w zakończonej prawomocnie przed 1 sierpnia 1985 r. sprawie stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości opuszczonej lub poniemieckiej stosuje się tryb postępowania procesowego.

Jeżeli skargę o wznowienie postępowania wnosi osoba, która jako właściciel nieruchomości lub jego następca prawny powinna być a nie była uczestnikiem zakończonego w trybie nieprocesowym postępowania o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, to po wznowieniu postępowania osoba taka (skarżący) jest pozwanym w procesie toczącym się z powództwa Skarbu Państwa przeciwko właścicielom nieruchomości lub ich następcom prawnym. Jako strona pozwana nie może zmieniać ani w żaden inny sposób „modyfikować” powództwa. Nie może też „zmienić” skargi o wznowienie postępowania w jakikolwiek inny proces, w szczególności w proces z jej powództwa przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że to ona, a nie Skarb Państwa jest właścicielem spornej nieruchomości.

Ukształtowania stron procesu w tego typu sprawach pod względem podmiotowym i przedmiotowym będzie zatem dość nietypowe gdyż osoba będąca inicjatorem postępowania jako były właściciel lub jego następca prawny zawsze będzie pozwanym w tego typu sprawach co ma także niebagatelne znaczenie jeśli chodzi o kwestię prawidłowego rozłożenia ciężaru dowodu czy też opłaty sądowe.

Jednocześnie zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z z dnia 27 czerwca 2013 r. (III CZP 27/13): Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa tytułu własności nieruchomości opuszczonej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) nie rozpoczyna biegu w dniu dokonania wpisu prawa własności Skarbu Państwa na podstawie wskazanego orzeczenia sądu lub wzmianki o wniosku o jego dokonanie w księdze wieczystej.”

r.pr. Dariusz Śmiłek

4 myśli w temacie “Majątki opuszczone i poniemieckie – tryb wzruszania tytułu prawnego Skarbu Państwa

  1. Bartosz Konopka 8 sierpnia 2013 / 3:32 pm

    A co w sytuacji gdy Sąd potraktował skarżącego spadkobiercę jako powoda z 189 k.p.c. (argumentując to tym, że jest wnioskował o wznowienie), a pozostałych spadkobierców, którzy przystąpili do postępowania na późniejszym etapie i mieli zbieżny z nim interes prawny, jako pozwanych? Czy wobec tego w razie oddalenie skargi (powództwa) pozostałym przysługuje także możliwość wystąpienia ze skarga o wznowienie?

    • r.pr. Dariusz Śmiłek 12 sierpnia 2013 / 6:29 am

      Takie uchybienie sądu winno być podniesione na etapie apelacji, a jeśli ta nie przyniosłaby skutku w drodze skargi kasacyjnej.
      Obecnie w sytuacji gdy postępowanie uległo prawomocnemu zakończeniu skarga wniesiona przez pozostałych spadkobierców – pozwanych w poprzednim procesie może zostać odrzucona z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Można zawsze jednak twierdzić, iż w poprzednim procesie inny był skład osobowy (spadkobierca-powód; pozostali spadkobiercy-pozwani) gdzie w nowym procesie inny będzie Powód (Skarb Państwa) i inni Pozwani (spadkobiercy byłego właściciela). Do podważenia zarzutu powagi rzeczy osądzonej będzie można zatem podnieść okoliczność braku tożsamości stron postępowania, co może spowodować iż uruchomienie nowego postępowania będzie możliwe.

      r.pr. Dariusz Śmiłek

      • Bartosz Konopka 13 sierpnia 2013 / 9:53 am

        Dziękuje za odpowiedź.
        W chwili obecnej sprawa przeszła obie instancje. Kasacja (nie skarga kasacyjna) nie przysługuje – sprawa wszczęta przed 2001 (sic!) i z racji niskiego WPS oraz przepisów intertemporalnych „nie łapie” się pod wymagania skargi kasacyjnej.
        Jedyne co wydaje się w miarę sensownym rozwiązaniem to właśnie skarga o wznowienie złożona przez kolejnego spadkobiercę z zarzutem pozbawienia możliwości działania w poprzednim postępowaniu właśnie z racji braku tożsamości stron. Tylko ta ewentualna perspektywa powagi rzeczy osądzonej…

  2. PL 8 grudnia 2014 / 6:51 pm

    Witam,
    Czy istnieje jakiś sposób wzruszenia przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 dekretu? Nabycie własności nastąpiło z mocy prawa z powodu błędnego przyjęcia, że właściciel nieruchomości utracił obywatelstwo polskie. Do lat 80 nie było prowadzonej KW. Istnieją jednak dokumenty, które potwierdzają, kto po wojnie był właścicielem nieruchomości. W latach 80 do nowo założonej księgi został wpisany Skarb Państwa jako właściciel. Za podstawę wpisu wskazano art. 2 dekretu.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s