Audycja radiowa

20 lutego 2013 r. w audycji Porady nie od parady w  Polskim Radio RDC autor bloga rozmawiał o tym, jakie prawa mają byli właściciele, którzy starają się o odzyskanie nieruchomości zabranej dekretem Bieruta.

Audycji można wysłuchać tutaj.

r.pr. Dariusz Śmiłek

Reklamy

Stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej wydanej w trybie ustawy o nacjonalizacji przemysłu

Dla planowego odbudowania gospodarki narodowej, zapewnienia Państwu suwerenności gospodarczej i podniesienia ogólnego dobrobytu Państwo przejęło na własność przedsiębiorstwa na zasadach ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Ustawa).

Przepis art. 3 ust. 6 Ustawy stanowił, że orzeczenie o przejęciu w trybie art. 3 Ustawy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Przepis ten nie odnosi się jednak do kwestii przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 Ustawy.

O przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i nie ulegało zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Zgodnie z § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Rozporządzenie) przedsiębiorstwo przejęte w myśl art. 3 ustawy przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia.

 

Decyzje te wydawane w trybie ww. ustawy i orzekające o przejściu na własność Państwa zakładów przemysłowych wydawane były jednakże niejednokrotnie z naruszeniem prawa. Wadliwość takich orzeczeń polegała w szczególności na:

–        orzekaniu o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstw, które nie spełniały takich przesłanek jak wielkość zatrudnienia (więcej niż 50 pracowników), moc produkcyjna (np. młyny zbożowe o zdolności przemiałowej poniżej 15 ton zboża na dobę) czy też wyłączność produkcji;

–        wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego po dniu 31 marca 1947 r. tj. z naruszeniem terminu, o którym mowa wyżej. Jak stwierdził Sąd Najwyższy (wyrok z dnia 8 marca 2001 r. III RN 176/2000) „datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. 1946 r. Nr 3 poz. 17 ze zm.) jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowania na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa – Dz. U. 1947 r. Nr 16 poz. 62 ze zm.)”;

–        naruszeniu innych przepisów regulujących tryb prowadzenia postępowania nacjonalizacyjnego jak choćby § 43 Rozporządzenia, który w sprawach, wymagających wiadomości specjalnych wymagał przeprowadzenia dowodu z przesłuchania biegłych.

Z powołaniem się na powyższe można obecnie dochodzić stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego na podstawie art. 156 k.p.a., a następnie wobec braku ustawy o reprywatyzacji, ewentualne cywilnoprawne roszczenie o odszkodowanie np. za nieruchomość przejętą na własność Państwa na podstawie art. 3 i 6 Ustawy, można skutecznie dochodzić przed sądem powszechnym na podstawie art. 160 k.p.a..  

 r.pr. Dariusz Śmiłek

Lasy przejęte bez względu na powierzchnię

Według art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, upaństwowieniu (z mocy prawa) podlegały lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych. Przepis ten – z mocy postanowienia zawartego w ust. 3 lit. b wymienionego artykułu – nie odnosił się jednakże do lasów i gruntów leśnych podzielonych prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiących własność osób fizycznych, których grunty nie zostały objęte przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Brzmienie tych przepisów i określona pomiędzy nimi przez prawodawcę wzajemna relacja (ust. 1 art. 1 „nie odnosił się” do lasów i gruntów leśnych wymienionych w ust. 3) wskazują wyraźnie na to, że każde z nich określało – w ujęciu pozytywnym bądź negatywnym – przesłanki przejścia na własność Skarbu Państwa własności lasów i gruntów leśnych.

Zatem treść art. 1 ust. 3 lit. b dekretu nie pozostawia żadnych wątpliwości, że lasy i grunty leśne podzielone we wskazany w tym przepisie sposób nie podlegały nacjonalizacji tylko wtedy, gdy nie stanowiły własności osób fizycznych objętych działaniem przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jeśli zaś tak wydzielone parcele były własnością osób nie spełniających powyższego warunku, to przechodziły na własność Skarbu Państwa.

Oznacza to, że lasy i grunty leśne należące do osób fizycznych, których grunty były objęte przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, podlegały nacjonalizacji niezależnie od ich obszaru.

 r.pr. Dariusz Śmiłek

Zwrot nieruchomości a nabycie użytkowania wieczystego z mocy prawa

Stan faktyczny w sprawie przedstawiał się następująco:

Decyzją z dnia (…) 1976 r. Naczelnik Dzielnicy (…) orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości o powierzchni 3 ha2681 m2 z ogólnej powierzchni 21 ha3998 m2, położonej w W. przy ul. (…), stanowiącej własność D.Ś., z przeznaczeniem pod budowę bazy transportowo-magazynowej dla (…) oraz pod budowę ulic, bocznic, a także jako rezerwa pod inwestycję związaną z budową dzielnicy (…).

Decyzją z dnia (…) 1978 r. Urząd Dzielnicy (…) przekazał (…) w użytkowanie teren o łącznej powierzchni 7 ha1828 m2, w skład którego wchodził grunt następcy prawnego D.Ś. o powierzchni 2 ha9907 m2, objęty księgą wieczystą o numerze (…).

W (…) 1991 r. następca prawny D.Ś. wystąpił z wnioskiem o zwrot gruntów, z których został wywłaszczony, wobec niezrealizowania celu wywłaszczenia.

Decyzją z dnia (…) 1996 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w W. orzekł o zwrocie powodowi wywłaszczonego gruntu, obejmującego działki numerach (…) i (…) z obrębu (…) położone w W. w rejonie ulic (…) i (…), a także o dokonaniu rozliczenia z tego tytułu pomiędzy powodem i Skarbem Państwa.

Ostateczną i prawomocną decyzją z dnia (…) 2000 r. Wojewoda M. uchylił decyzję o zwrocie nieruchomości i umorzył postępowanie w sprawie w I instancji. W jej uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997 r. Nr 115 poz. 741 ze zm.) byłemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w odniesieniu do której przed wejściem w życie ustawy ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ponieważ w odniesieniu do przedmiotowego gruntu (…)nabyła z dniem wejścia w życie ustawy (…) prawo wieczystego użytkowania gruntu i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw (…), prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe. Orzekający w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał z kolei, iż w przypadku powstania z mocy prawa użytkowania wieczystego na rzecz (…), postępowanie o zwrot obciążonej tym prawem nieruchomości, w tym badanie przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia, może toczyć się dopiero po ewentualnym rozwiązaniu użytkowania wieczystego przez sąd powszechny na drodze cywilnoprawnej. Jest tak dlatego, że badanie skuteczności nabycia prawa użytkowania wieczystego przez (…) nie leży w zakresie kompetencji organów administracji publicznej, ani sądów administracyjnych.

Rozwiązaniem powyższego problemu może być ponowienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wraz z wniesieniem powództwa o ustalenie, że dany podmiot nie nabył z dniem (…) na podstawie art. …. ustawy z dnia ……. prawa użytkowania wieczystego części działki o numerze ewidencyjnym (…) z obrębu (…) położonej w (…) przy ul. (…). Jako podstawę faktyczną roszczenia należy wskazać okoliczność, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe uwłaszczenia, skoro przed dniem (…)przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu i podlegała zwrotowi na rzecz byłego właściciela.

r.pr. Dariusz Śmiłek