Nieodwracalne skutki prawne w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej

Jedynie upływ dziesięciu lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie, w przypadku stwierdzenia wad takich jak wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie lub gdy decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa lub nieodwracalność wywołanych przez nią skutków prawnych uzasadnia odstąpienie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Przy rewindykacji gruntów warszawskich w trybie uruchomienia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej organ zobowiązany jest zatem z urzędu do zbadania czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, iż „z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia wtedy, gdy organ administracji we własnym zakresie nie może usunąć skutków prawnych decyzji z uwagi na brak przepisów prawnych mogących stanowić dla niego podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności cofających, znoszących lub odwracających skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności. Okoliczność, iż inne organy państwa są władne to uczynić nie zmienia faktu, iż z punktu widzenia własnych działań organu administracji publicznej skutki takie są nieodwracalne, ponieważ organ ten – sam nie może ich znieść” (tak m.in. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., I OSK 346/10).W uchwale składu 5 sędziów NSA z 9 listopada 1998 r. (OPK 4-7/98 ONSA 1999, z. 1, poz. 13) wskazano, iż zawarcie przez Skarb Państwa lub gminę umowy przeniesienia własności lokalu na najemcę uniemożliwia organom administracji stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży takiego lokalu, gdyż organ administracji w zakresie swej właściwości i posiadanych kompetencji nie posiada żadnych możliwości usunięcia skutków cywilnoprawnych powstałych w wyniku sprzedaży. Dla jasności trzeba jeszcze przywołać wyrok z 6 kwietnia 1995 r. (III ARN 8/95, OSNAPU 1995, nr 18, poz. 223), w którym SN uznał, że jeżeli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego to nie można przyjąć, że mają one charakter nieodwracalny.

Jeśli chodzi o grunty warszawskie orzecznictwo w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych posiada swoją specyfikę. Za nieodwracalny skutek prawny  może być uznane nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze uwłaszczenia z mocy samego prawa. Zatem uwłaszczenia uczelni na podstawie art. 182 ww. ustawy o szkolnictwie wyższym będzie uzasadniać brak stwierdzenia przez organ nieważności decyzji a jedynie orzeczenie, iż została wydana ona z naruszeniem prawa. Jak czytamy w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 21 marca 2012 r., I OSK 428/11: (…) Sąd I instancji dokonał prawidłowej interpretacji art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm., zwanej dalej ustawą). Bezsporne w sprawie jest, iż przedmiotowa nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni na podstawie art. 182 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o szkolnictwie wyższym z mocy prawa. W orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego ugruntowany jest już pogląd, iż powstanie tego prawa nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, nie wymaga również wydania decyzji o charakterze deklaratoryjnym potwierdzenia powstania tego prawa. Użytkowanie wieczyste, przy istnieniu określonych przesłanek (ust. 1 art. 182) i braku określonych (ust. 2 art. 182) powstaje z mocy prawa, a wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny. Taki też stan prawny musi brać pod uwagę organ rozpoznający sprawę m.in. w kontekście odwracalności bądź nieodwracalności skutków prawnych wywołanych przez określoną decyzje administracyjną. Niekwestionowany jest pogląd, iż z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ administracji we własnym zakresie nie może usunąć skutków prawnych decyzji z uwagi na brak przepisów dających organowi podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności cofających, znoszących lub odwracających skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotknięta wadą nieważności.(…).

Powyższe oznacza, iż w przypadku gruntów na których z mocy prawa podmioty trzecie uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności, a nie było do tego konieczne wydanie decyzji administracyjnej, brak będzie możliwości ich „fizycznego” zwrotu poprzez ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego). W takich przypadkach pozostaje dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa za wydanie decyzji niezgodnej z prawem na podstawie art. 160 k.p.a..

r.pr. Dariusz Śmiłek

Jedna myśl w temacie “Nieodwracalne skutki prawne w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s