Odmowa przyznania własności czasowej a późniejsze wywłaszczenie

W przypadku wydania decyzji nadzorczej stwierdzającej, iż odmowa przyznania własności czasowej dokonana została z rażącym naruszeniem prawa, a brak możliwości faktycznych i prawnych realizacji roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego, można dochodzić odszkodowania na podstawie art. 160 k.p.a..

W postępowaniu tym gdzie trzeba wykazać szkodę i jej wysokość istotnym zagadnieniem wydaje się kwestia późniejszego wywłaszczenia nieruchomości i nieuchronności tego zdarzenia. W szczególności chodzi tutaj o kwestie możliwości wywłaszczenia na podstawie ustawy z 1958 r. o gospodarce gruntami, która po pierwsze rozszerzała przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku dekretowego, po drugie wprowadzała możliwość wywłaszczenia w szczególności na cele budownictwa mieszkaniowego.

Nieuchronność wywłaszczenia zgodnie z obecnym orzecznictwem sądowym może wpływać na wysokość szkody. Obecnie na wokandzie Sądu Najwyższego jest następujące zagadnienie prawne (III CZP 73/12, http://www.sn.pl/sprawy/SiteAssets/Lists/Zagadnienia_prawne/EditForm/III-CZP-0073_12_p.pdf): Czy może mieć wpływ na wysokość odszkodowania, przysługującego w związku z wydaniem z rażącym naruszeniem prawa decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej gruntu (art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), okoliczność, że grunt ten w wypadku przyznania prawa własności czasowej podlegałby wywłaszczeniu na cele zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego?” Odpowiedź negatywna będzie oznaczała, iż będzie można dochodzić całej kwoty odszkodowania nawet w przypadku gdy wywłaszczenie nieruchomości byłoby nieuchronne.

Warto podkreślić, iż z praktyki sądowej wynika iż jeśli decyzja o odmowie prawa do gruntu została wydana przed wejściem w życie ww. ustawy z 1958 r., to sądy orzekają bez względu na wynik ww. uchwały Sądu Najwyższego, a ewentualne wnioski o uwzględnienie w opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego także wysokości odszkodowania zgodnej z ww. ustawą z 1958 r. są oddalane.

r.pr. Dariusz Śmiłek

PRZYDATNE STRONY WWW

CENTRALNA BAZA ORZECZEŃ SĄDÓW ADMINISTRACYJNYCH

http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query

  1.  Reforma rolna: symbol sprawy: 6290
  2. Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich: symbol sprawy: 6076
  3. Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych: symbol sprawy: 6070
  4. Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę: symbol sprawy: 6100

 

SĄD NAJWYŻSZY

  1.  BAZA ORZECZEŃ: http://www.sn.pl/orzecznictwo/SitePages/Baza%20orzecze%C5%84.aspx

2. AKTUALNE ZAGADNIENIA PRAWNE:

http://www.sn.pl/sprawy/SitePages/Zagadnienia%20prawne.aspx?el=Izba%20Cywilna

 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY

  1. BAZA ORZECZEŃ: http://www.trybunal.gov.pl/OTK/otk_dpr.asp
  2. BIEŻĄCE ORZECZENIA:http://www.trybunal.gov.pl/Rozprawy/2010/rozprawy.htm

BAZA ORZECZEŃ PROKURATORII GENERALEJ SKARBU PAŃSTWA

http://bip.prokuratoria.gov.pl/orzeczenia_wydane_w_sprawach_pro/

 CENTRALNA BAZA DANYCH KSIĄG WIECZYSTYCH 

http://ekw.ms.gov.pl/pdcbdkw/pdcbdkw.html

Fundusz Reprywatyzacji – źródło finansowania roszczeń reprywatyzacyjnych

Częstokroć, do rangi najtrudniejszego problemu przy dochodzeniu roszczeń reprywatyzacyjnych na drodze wydania decyzji określającej wysokość i termin wypłaty odszkodowania urasta kwestia braku środków na realizację żądania reprywatyzacyjnego.

Okazuje się jednak, iż w polskim systemie prawa obowiązują przepisy, które niejako zabezpieczają finansowo realizację roszczeń byłych właścicieli. Zgodnie bowiem z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji z przychodów uzyskanych z prywatyzacji tworzy się m.in. Fundusz Reprywatyzacji, na rachunku którego są gromadzone środki pochodzące ze sprzedaży 5 % akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji oraz odsetki od tych środków, z przeznaczeniem na cele związane z zaspokajaniem roszczeń byłych właścicieli mienia przejętego przez Skarb Państwa, poprzez:

  1. wypłatę odszkodowań wynikających z prawomocnych wyroków i ugód sądowych oraz ostatecznych decyzji administracyjnych, wydanych w związku z nacjonalizacją mienia,
  2. wypłatę odszkodowań przyznanych na podstawie art. 10 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149, z późn. zm.),
  3. pokrycie kosztów postępowania sądowego i egzekucyjnego, w tym wynagrodzeń biegłych sądowych za sporządzanie ekspertyz, których koszty w wyroku ponosi pozwany – Skarb Państwa,
  4. pokrycie kosztów zastępstwa procesowego w sprawach prowadzonych poza granicami kraju,
  5. pokrycie kosztów wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów cywilnoprawnych w zakresie specjalistycznych opinii i analiz, w ramach realizacji celów, o których mowa w pkt 1-4.

Fundusz stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa (tzw. dysponent funduszu). Wniosek o wypłatę odszkodowania lub innego świadczenia pieniężnego z Funduszu Reprywatyzacji przekazuje organ, który reprezentuje Skarb Państwa we właściwym postępowaniu administracyjnym lub sądowym. Wniosek, o wypłatę zawiera w szczególności: 1) odpis dokumentu zawierający tytuł wykonawczy do spełnienia świadczenia pieniężnego; 2) poświadczone przez organ wnioskujący kopie dokumentów umożliwiających weryfikację tożsamości osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia pieniężnego oraz prawidłowości jej reprezentacji; 3) wskazanie sposobu realizacji wypłaty odszkodowania lub innego wnioskowanego świadczenia pieniężnego.

W budżecie na rok 2012 r. przewidziano dla Funduszu Reprywatyzacji około 700 mln zł.

r.pr. Dariusz Śmiłek

Obrona przed aktualizacją opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

Wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej może być aktualizowana, nie częściej niż raz w roku, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ustala się według stawki procentowej od ceny nieruchomości gruntowej określonej zgodnie z art. 67 ustawy o gospodarce nieruchomościami (względnie art. 72). Przy czym jak stanowi przepis art. 72 ust. 3 powołanej wyżej ustawy wysokość stawek procentowych opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego jest uzależniona od określonego w umowie celu, na jaki nieruchomość gruntowa została oddana.

Aktualizacja opłaty rocznej dokonuje się poprzez pisemne wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej przez właściciela nieruchomości (jednostka samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa) do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego z równoczesnym przesłaniem oferty przyjęcia nowej wysokości opłaty. Użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Złożenie wniosku nie zwalnia z obowiązku uiszczania opłat w dotychczasowej wysokości. W przypadku niezłożenia wniosku właściwy organ oraz użytkownika wieczystego obowiązuje nowa wysokość opłaty zaoferowana w wypowiedzeniu. Od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, a sprzeciw zastępuje pozew o ustalenie gdzie użytkownik wieczysty uzyskuje status Powoda, a organ status Pozwanego. Opłatę sądową od pozwu w wysokości 5 % nowo naliczonej opłaty obowiązany jest w każdym przypadku uiścić użytkownik wieczysty, nawet w przypadku gdy sprzeciw wnosi organ (właściciel).

Istotne dla oceny zasadności powództwa o ustalenie, iż aktualizacja opłaty jest uzasadniona w innej wysokości jest wykazanie wartości spornej nieruchomości gruntowej, bowiem roczna opłata za użytkowanie wieczyste naliczana jest na podstawie wartości nieruchomości. W szczególności można zarzucać:

  1. Brak zachowania terminu wypowiedzenia tj. do 31 grudnia roku poprzedzającego;
  2. Wadliwość sporządzenia operatu szacunkowego, w tym w szczególności:
    1. niewłaściwego określenia trendu zmiany cen nieruchomości,
    2. niewłaściwego doboru nieruchomości porównawczych (o innym przeznaczeniu, niż nieruchomość wyceniana),
    3. błędnego ustalenia przeznaczenia gruntów (z naruszeniem art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami),
    4. braku hierarchii w wyborze transakcji sprzedanych,
    5. przyjęcia w próbie reprezentatywnej jednej transakcji dotyczącej nieruchomość zabudowanej,
    6. niewłaściwego sposobu ustalenia zależności pomiędzy prawem własności, a prawem użytkowania wieczystego;
    7. brak opisania cechy nieruchomości o najniższej i o najwyższej cenie;
    8. brak spełniania kryterium „nieruchomości” podobnej w rozumieniu art. 4 ust. 16 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W materiale wykorzystano m.in. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu Wydziału I Cywilnego z dnia 08 marca 2012 r., sygn. akt I ACa 141/12 (http://orzeczenia.ms.gov.pl/content/U$017cytkowanie$0020Wieczyste/155000000000503_I_ACa_000141_2012_Uz_2012-03-08_001).

r.pr. Dariusz Śmiłek

Nieodwracalne skutki prawne w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej

Jedynie upływ dziesięciu lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie, w przypadku stwierdzenia wad takich jak wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie lub gdy decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa lub nieodwracalność wywołanych przez nią skutków prawnych uzasadnia odstąpienie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Przy rewindykacji gruntów warszawskich w trybie uruchomienia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej organ zobowiązany jest zatem z urzędu do zbadania czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, iż „z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia wtedy, gdy organ administracji we własnym zakresie nie może usunąć skutków prawnych decyzji z uwagi na brak przepisów prawnych mogących stanowić dla niego podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności cofających, znoszących lub odwracających skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności. Okoliczność, iż inne organy państwa są władne to uczynić nie zmienia faktu, iż z punktu widzenia własnych działań organu administracji publicznej skutki takie są nieodwracalne, ponieważ organ ten – sam nie może ich znieść” (tak m.in. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., I OSK 346/10).W uchwale składu 5 sędziów NSA z 9 listopada 1998 r. (OPK 4-7/98 ONSA 1999, z. 1, poz. 13) wskazano, iż zawarcie przez Skarb Państwa lub gminę umowy przeniesienia własności lokalu na najemcę uniemożliwia organom administracji stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży takiego lokalu, gdyż organ administracji w zakresie swej właściwości i posiadanych kompetencji nie posiada żadnych możliwości usunięcia skutków cywilnoprawnych powstałych w wyniku sprzedaży. Dla jasności trzeba jeszcze przywołać wyrok z 6 kwietnia 1995 r. (III ARN 8/95, OSNAPU 1995, nr 18, poz. 223), w którym SN uznał, że jeżeli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego to nie można przyjąć, że mają one charakter nieodwracalny.

Jeśli chodzi o grunty warszawskie orzecznictwo w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych posiada swoją specyfikę. Za nieodwracalny skutek prawny  może być uznane nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze uwłaszczenia z mocy samego prawa. Zatem uwłaszczenia uczelni na podstawie art. 182 ww. ustawy o szkolnictwie wyższym będzie uzasadniać brak stwierdzenia przez organ nieważności decyzji a jedynie orzeczenie, iż została wydana ona z naruszeniem prawa. Jak czytamy w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 21 marca 2012 r., I OSK 428/11: (…) Sąd I instancji dokonał prawidłowej interpretacji art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm., zwanej dalej ustawą). Bezsporne w sprawie jest, iż przedmiotowa nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni na podstawie art. 182 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o szkolnictwie wyższym z mocy prawa. W orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego ugruntowany jest już pogląd, iż powstanie tego prawa nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, nie wymaga również wydania decyzji o charakterze deklaratoryjnym potwierdzenia powstania tego prawa. Użytkowanie wieczyste, przy istnieniu określonych przesłanek (ust. 1 art. 182) i braku określonych (ust. 2 art. 182) powstaje z mocy prawa, a wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny. Taki też stan prawny musi brać pod uwagę organ rozpoznający sprawę m.in. w kontekście odwracalności bądź nieodwracalności skutków prawnych wywołanych przez określoną decyzje administracyjną. Niekwestionowany jest pogląd, iż z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ administracji we własnym zakresie nie może usunąć skutków prawnych decyzji z uwagi na brak przepisów dających organowi podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności cofających, znoszących lub odwracających skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotknięta wadą nieważności.(…).

Powyższe oznacza, iż w przypadku gruntów na których z mocy prawa podmioty trzecie uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności, a nie było do tego konieczne wydanie decyzji administracyjnej, brak będzie możliwości ich „fizycznego” zwrotu poprzez ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego). W takich przypadkach pozostaje dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa za wydanie decyzji niezgodnej z prawem na podstawie art. 160 k.p.a..

r.pr. Dariusz Śmiłek