Nacjonalizacja przemysłu – tryb dochodzenia roszczeń

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. 1946 r. Nr 3 poz. 17 ze zm.):

  1. Za przedsiębiorstwo przejęte przez Państwo na własność (art. 3) otrzyma jego właściciel od Skarbu Państwa odszkodowanie w terminie jednego roku, licząc od dnia doręczenia mu zawiadomienia w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania.
  2. Odszkodowanie to będzie w zasadzie wypłacane w papierach wartościowych, zaś w wyjątkowych gospodarczo uzasadnionych przypadkach może być wypłacane również w gotówce lub innych wartościach.
  3. Wysokość należnego odszkodowania będą ustalały specjalne komisje. W postępowaniu przed tymi komisjami będą miały prawo uczestniczyć osoby zainteresowane. W razie potrzeby, a w każdym razie na żądanie osób zainteresowanych, komisja powoła odpowiednich biegłych.
  4. Skład komisji, sposób powoływania jej członków, liczbę członków konieczną do ważności uchwał, tryb postępowania komisji oraz odwoływania się od jej orzeczeń określi rozporządzenie Rady Ministrów.
  5. Przy ustalaniu odszkodowania należy uwzględnić:
    1. ogólne obniżenie wartości majątku narodowego,
    2. czystą wartość majątku przedsiębiorstwa w dniu przejęcia go przez Państwo,
    3. obniżenie wartości przedsiębiorstwa na skutek strat wojennych oraz strat, poniesionych w związku z wojną i okupacją przez przedsiębiorstwo w okresie od dnia 1 września 1939 r. do chwili przejęcia przedsiębiorstwa przez Państwo,
    4. wysokość nakładów, dokonanych po dniu 1 września 1939 r.,
    5. szczególne okoliczności wpływające na wartość przedsiębiorstwa (czas trwania koncesji, licencje itp.).
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów ustali szczegółowe zasady obliczania odszkodowania, uwzględniania okoliczności wymienionych w ust. 5 oraz sposób wypłacania odszkodowania (ust. 2) i tryb amortyzacji papierów wartościowych.”

Mając na uwadze wyżej przytoczone przepisy można by uznać za najbardziej naturalne dochodzenie odszkodowania na drodze sądowej za brak wydania rozporządzenia wykonawczego w trybie art. 7 ust. 4 i 6 ww. ustawy nacjonalizacyjnej (tzn. odpowiedzialność za zaniechanie legislacyjne). Okazuje się jednak, iż orzecznictwo Sądu Najwyższego neguje ten kierunek, a tym samym reprywatyzacja sądowa za znacjonalizowane przedsiębiorstwa zostaje zamknięta. Zgodnie bowiem z Uchwałą Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 24 listopada 2005 r. III CZP 82/2005 (OSNC 2006/9 poz. 148): Zaniechanie wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia przewidzianego w art. 7 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. 1946 r. Nr 3 poz. 17 ze zm.) do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004 r. Nr 162 poz. 1692), nie stanowiło podstawy roszczenia właściciela przejętego przedsiębiorstwa, o odszkodowanie z tego tytułu.Sentencja ww. uchwały jednoznacznie wskazuje zatem, że przed 1 września 2004 r. – dniem wejścia w życie art. 417[1] § 4 Kodeksu Cywilnego – nie istniała podstawa odpowiedzialności Skarbu Państwa za zaniechanie legislacyjne. Zastrzeżenia może jednak budzić samo uzasadnienie, które nie jest do końca spójne i konsekwentne (zob. Glosa do orzeczenia: Bosek Leszek OSP 2006/9 str. 497).  

 

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, iż obecnie jedyną drogą do dochodzenia roszczeń z powyższego tytułu jest droga administracyjna uzupełniona o drogę sądową (reprywatyzacja administracyjno- sądowa). Polegałaby ona na podjęciu kroków mających na celu wzruszenie decyzji nacjonalizacyjnej (w tym przypadku orzeczenia odpowiedniej Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw), a następnie w przypadku:

  1. stwierdzenia nieważności – wytoczenie powództwa windykacyjnego o wydanie znacjonalizowanego mienia (tutaj w grę wchodziłyby głównie nieruchomości);
  2. stwierdzenia nieodwracalnych skutków prawnych – wytoczenie powództwa odszkodowawczego na podstawie art. 160 k.p.a. w zw. z art. art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004 r. Nr 162 poz. 1692).

r.pr. Dariusz Śmiłek

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s