Odszkodowanie (rekompensata) za znacjonalizowane lasy – zasada i wysokość

ZASADA:

Zgodnie z art. 1 pkt 3 ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z dnia 6 lipca 2001 r. do strategicznych zasobów naturalnych kraju zalicza się m.in. lasy państwowe. Kolejno zgodnie z art. 7 wskazanej ustawy: „Roszczenia osób fizycznych, byłych właścicieli lub ich spadkobierców, z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art. 1, zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów”. Na chwilę obecną odrębne przepisy umożliwiające dochodzenie stosownych rekompensat nie zostały wydane. W takim przypadku materialnoprawną podstawę roszczenia pieniężnego może stanowić zatem zaniechanie legislacyjne (art. 417 Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 77 Konstytucji wobec zaniechania legislacyjnego powstałego po dniu wejścia w życie Konstytucji z 1997 r. a przed dniem 01 września 2004 r. tj. przed dniem wprowadzenia do Kodeksu Cywilnego art. 417 1), jakiego dopuścił się Skarb Państwa polegające na niewydaniu aktu normatywnego, o którym mowa w art. 7 ww. ustawy.

Powództwa oparte na tej podstawie tj. odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za zaniechanie legislacyjne jak pokazuje dotychczasowa praktyka były oddalane z uwagi na blankietowy charakter art. 7 ww. ustawy. Sądy orzekające stwierdzały, iż przepis ten nie kreuje obowiązku ustawodawcy (Skarbu Państwa) do wydania przepisów regulujących kwestie rekompensat za znacjonalizowane lasy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt I ACa 401/10, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I ACa 277/11). Innymi słowy z normy prawnej zawartej w art. 7 ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju zdaniem Sądów nie wynika obowiązek ustawodawczy rodzący roszczenie odszkodowawcze osób uprawnionych za zaniechanie legislacyjne.

Istotnym wyłomem ww. praktyce orzeczniczej jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 04 lutego 2011 r., sygn. akt I ACa 13/11, gdzie Sąd sformułował tezę, iż art. 7 ww. ustawy stanowi źródło obowiązku legislacyjnego ustawodawcy (Skarbu Państwa). Wskazana wykładnia została potwierdzona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CSK 547/11. Sąd Najwyższy w przedmiotowym judykacie stanowiącym kamień milowy w reprywatyzacji sądowej znacjonalizowanych lasów potwierdził wyraźnie, iż skoro więc celem ustawodawcy było przyznanie zaspokojenia, w formie wypłaty rekompensat, roszczeń określonych osób fizycznych z tytułu wskazanego w art. 7 ww. ustawy, a sam tryb wypłaty rekompensat ustawodawca pozostawił do uregulowania w odrębnych przepisach, to należy uznać, że wydanie tych odrębnych przepisów było zastrzeżonym w art. 7 ustawy obowiązkiem ustawodawcy, a nie tylko przewidywaniem możliwości ich wydania, czy też deklaracją ich wydania (zob. także: Rzeczpospolita z dnia 27 sierpnia 2012 r., Do zwrotu miliardy, http://prawo.rp.pl/artykul/793875,927317-Wywlaszczenie-i-zwrot–Byli-wlasciciele-lasow-zadaja-milionowych-odszkodowan.html

Obecnie można zatem stwierdzić, iż zasada została bezspornie potwierdzona. Art. 7 o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju stanowi źródło obowiązku legislacyjnego Skarbu Państwa a brak wydania przepisów regulujących szczegółowo zasady wypłat rekompensat za utracone, znacjonalizowane lasy uzasadnia dochodzenie roszczeń pieniężnych od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 77 Konstytucji.

WYSOKOŚĆ:

Problemem może być wysokość dochodzonych roszczeń. Z jednej strony obowiązuje zasada pełnego odszkodowania co oznacza, iż można byłoby dochodzić 100% wartości utraconej nieruchomości leśnej. Z drugiej strony art. 7 ww. ustawy mówi o „rekompensacie”, a jest to pojęcie inne niż „odszkodowanie”. Rekompensaty w obecnym systemie prawnym wypłacane są np. za mienie zabużańskie i stanowią one 20% pozostawionego mienia. Jeśli praktyka orzecznicza pójdzie w tym kierunku będzie to oznaczać mniejsze wypłaty dla uprawnionych ale także mniejsze obciążenie Skarbu Państwa z tego tytułu.

Moim zdaniem można dochodzić 100% wartości mienia gdyż podstawą pozwu byłaby odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa, co oznacza zasadę pełnego odszkodowania przy zastrzeżeniu, iż podstawą prawną takiego roszczenia byłby art. 417 Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 77 Konstytucji, gdzie Sąd nie byłby związany art. 7 ww. ustawy, który kreuje jedynie obowiązek wydania aktu, ale jest wiążący przy określaniu wysokości odszkodowania. Ponadto nie można praw jednostki ograniczać jedynie z tego powodu, iż właściwe organy nie wydały odpowiednich aktów i tym samym przerzucać ryzyka prawnego za wydanie niejasnej i fragmentarycznej regulacji na wywłaszczonych byłych właścicieli lasów bądź ich spadkobierców.

Powyższa wykładnia została zakwestionowana przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 06 września 2012 r. (sygn. akt I I CSK 59/12 i I CSK 96/12). Zob. także: Rzeczpospolita z dnia 06 września 2012 r., Bez sądowej reprywatyzacji, http://prawo.rp.pl/artykul/794544,931110-Bez-sadowej-reprywatyzacji-lasow.html

r. pr. Dariusz Śmiłek

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s